"Auschwitz" kelimesini duyduğunuzda aklınıza dikenli teller, gözetleme kuleleri, bacalardan yükselen kara duman gelir. Ama asıl yüreğinize saplanan bir rakam var: iki yüz otuz iki bin çocuk. İkinci Dünya Savaşı'nda Naziler, işgal altındaki Polonya'da tarihin en büyük ölüm kampını kurdu ve bu kadar çocuğu oraya gönderdi. İki yüz binden fazlası geldikleri gün öldürüldü — trenden inip doğruca gaz odalarına yürüdüler. Yaptıkları bir şey yüzünden değil. Sadece kim oldukları yüzünden.
Ama bazı çocuklar gaz odalarına gönderilmedi. Onları ayıran, Josef Mengele adında bir SS doktoruydu — mahkumlar ona "Ölüm Meleği" diyordu. Mengele'nin ikizlere takıntısı vardı. Korku içindeki ailelerle dolu her tren geldiğinde sıraların arasında yürür, "Zwillinge! Zwillinge!" — Almanca "İkizler!" — diye bağırır, çocukları annelerinin kollarından koparır, gaz odası yerine deney barakasına gönderirdi.
Mengele'nin barakasından yaklaşık bin beş yüz çift ikiz geçti. Onlara yaptığı şey tıp değildi — beyaz önlük giydirilmiş işkenceydi. Renklerini değiştirmek için çocukların gözlerine boya enjekte etti. Farklı kan gruplarına sahip ikizler arasında kan değişimi yaptı. İkizlerden birini bilerek hastalandırıp sağlıklı olanla karşılaştırdı. Deneylerden biri öldüğünde — ki çoğu öldü — diğerini hemen öldürüp iki bedeni yan yana inceledi. O kadar ikizden iki yüzden az kişi hayatta kaldı.
Hayatta kalanlardan ikisi Eva ve Miriam Mozes'ti — bugünkü Romanya sınırları içindeki Transilvanya'nın Portz köyünden on yaşında ikiz kız kardeşler. 1944'te Auschwitz'e getirildiler. Aynı gün anneleri, babaları ve iki ablalarının hepsi gaz odasına gönderildi. Eva ile Miriam ise Mengele'nin barakasına alındı. Aylarca enjeksiyon, kan alımı ve anlamını çözemedikleri testlere katlandılar. Enjeksiyonlar Miriam'ın böbreklerine kalıcı hasar verdi — ömrünün sonuna kadar taşıyacağı bir hasar.
Sovyet askerleri kampı Ocak 1945'te özgür bıraktıktan sonra Eva, elli yıl boyunca Auschwitz'in bıraktığı izlerle yaşadı. Kabuslar bitmiyordu. Öfke dinmiyordu. Ailesi hayatta kalamamışken kendisinin hayatta kaldığı gerçeği bir suçluluk gibi çöküyordu üstüne. Bunlar kampın öldürmediklerinin üzerinde bıraktığı yaralar — gözle görülmeyen yaralar. Ve sonra, 1995'te Eva, yaşadığı her şeyden daha fazla dünyayı sarsan bir şey yaptı.
Nazileri affetti.
Kampın kurtuluşunun ellinci yıl dönümünde, bizzat Auschwitz'de, orada çalışmış Alman doktor Hans Münch'ün yanında durdu — kameralar önünde bir af bildirisi okudu ve imzaladı. Tepkiler fırtına gibi koptu. Diğer hayatta kalanlar öfkeden deliye döndü. Bazıları affetme hakkının onda olmadığını söyledi — yalnızca ölüler affedebilirdi ve ölüler susmuştu. Bazıları da katilleri aklamakla suçladı onu.
Eva'nın cevabı hiç değişmedi: "Onları hak ettikleri için affetmiyorum. Kendim hak ettiğim için affediyorum — bu acıdan kurtulmayı hak ediyorum." Bir söz vardır: "Affetmek yiğidin kârıdır." Ama Eva yiğitliği bambaşka tanımladı. Onun yiğitliği celladını bağışlamasında değildi — yıllardır ölmüş bir adamın, Mengele'nin, hâlâ ruhuna hükmetmesine isyan etmesindeydi. "Öfke ve nefret savaşın tohumlarıdır" dedi. "Af ise barışın."
Eva Mozes Kor, 2019'da seksen beş yaşında Auschwitz'i ziyaret ederken hayatını kaybetti. On yıllar boyunca defalarca geri dönmüştü — öğrencilere ve hayatta kalanlara aynı kapılardan yürüyerek, hikâyesini çocukken tutulduğu o barakanın içinde anlatarak. İnsanlar haklı olup olmadığını hâlâ tartışıyor. Ama onun temel fikri — affetmenin sizi inciten kişi için değil, kendiniz için yaptığınız bir şey olduğu — yeryüzünün en karanlık yerinden çıkan en güçlü fikirlerden biri olmaya devam ediyor.