سال ۲۰۱۷ بود که یک تیم فیزیکدان کارِ عجیبی کردند: دستگاههای ذرّهیاب را رو به هرم بزرگ جیزه گرفتند. نه بیل زدند، نه سنگی جابهجا کردند — فقط ذرّاتِ ریزِ کیهانی را ردیابی کردند که از فضا میبارند و از دلِ سنگ رد میشوند. وقتی نتایج آمد، چیزی پیدا شد که کسی انتظارش را نداشت: فضایی خالی به طول سی متر، پنهان در قلبِ شش میلیون تُن سنگ آهک. نه تونلی به آن راه داشت، نه دری باز میشد. اتاقی مُهرومومشده از زمانِ فرعون خوفو — بیش از ۴۵۰۰ سال پیش.
روشی که این فضا را کشف کردند انگار از فیلم علمیتخیّلی درآمده. اسمش «پرتونگاریِ میونی» است: ذرّاتِ زیراتمی که از جوّ زمین میبارند و از سنگِ جامد رد میشوند. سنگِ متراکم جلوی بیشترشان را میگیرد، ولی فضای خالی اجازه میدهد راحت عبور کنند. دانشمندان با همین روش چیزی شبیه اشعهی ایکس از درون هرم گرفتند. و همانجا — در ساختمانی که بیشتر از هر بنایی در تاریخ بررسی شده — فضایی خالی به اندازهی یک هواپیمای مسافربری پنهان بود.
این اولین کشف بزرگ داخل هرم در بیش از هزار سال بود. آخرین بار حدود سال ۸۲۰ میلادی بود که خلیفه مأمون — فرمانروای خلافت عبّاسی در بغداد — دستور داد سربازانش با زور تونلی در دل سنگ بکَنند. آنها دالانِ صعودی و اتاقِ پادشاه را پیدا کردند. دوازده قرن بعد، همه فکر میکردند نقشهی هرم کامل شده و دیگر چیزی برای کشف نمانده. اسکنِ میونی ثابت کرد همهشان — به شکلی خیرهکننده — اشتباه میکردند.
این کشف طوفانی از بحث به پا کرد. بعضی کارشناسان گفتند این فضا فقط یک «شکاف ساختاری» است — حفرهای که بنّاها موقع ساخت جا گذاشتهاند، نه چیز خاصّی. ولی بقیّه بهشدّت مخالف بودند: فضای سیمتری دقیقاً بالای دالان بزرگ، اتّفاقی نیست. آیا اتاقِ دفنِ کشفنشدهای است؟ گنجینهای از نوشتههای مقدّس؟ یا شاید — و اینجاست که ماجرا جالبتر میشود — آرامگاهِ واقعیِ خوفو؟ چون نکتهای هست که خیلیها نمیدانند: مومیاییِ خوفو هرگز پیدا نشده.
و اینجاست که آدم کلافه میشود. میدانیم آن فضا هست، ولی نمیتوانیم ببینیم داخلش چیست. دانشمندان پیشنهاد دادهاند رباتهای ریز از سوراخهای باریکی که در سنگ ایجاد میشوند بفرستند، ولی دولت مصر قبول نکرده. نمیشود مهمترین اثر باستانی روی کرهی زمین را سوراخ کرد و امیدوار بود همهچیز خوب پیش برود. پس آن فضا همانجا مانده — شناساییشده ولی دستنخورده. اتاقی که حسّش میکنیم ولی نمیتوانیم واردش بشویم.
یک لحظه فکر کنید. در عصری زندگی میکنیم که ماهوارهها هر وجب از زمین را عکس میگیرند. دیانای باستانی را رمزگشایی کردهایم و نقشهی کفِ اقیانوسها را کشیدهایم. ولی همینجا، در یکی از پُربازدیدترین نقاط کرهی زمین — جایی که هر سال میلیونها گردشگر عکس سلفی میگیرند — فضایی مُهرشده هست که چهلوپنج قرن است رازش را نگه داشته. هیچ آدم زندهای نمیداند داخلش چیست.
میگویند «صبر کلیدِ گنج است.» ولی اینجا انگار خودِ گنج است که صبر کرده. هرمِ بزرگ از دستِ دزدانِ مقبره جان سالم به در بُرده، از کاوشگرانِ دینامیتبهدست نجات پیدا کرده، و از مصرِ باستان تا امروز ظهور و سقوطِ هر امپراتوریای را تماشا کرده — و رازش را نگه داشته. هرچه در آن فضای ناشناخته پنهان است — هوای خالی، پادشاهی فراموششده، یا چیزی که هنوز به ذهنِ هیچکس نرسیده — چهار هزار و پانصد سال صبر کرده. میتواند بیشتر هم صبر کند.