1607 yılıydı. On beş yaşındaki Babür şehzadesi Hürrem — ileride Şah Cihan olarak tanınacak — babasının sarayındaki çarşıdan geçerken olduğu yere çakıldı. Tezgâhlardan birinin önünde on dört yaşında bir kız duruyordu: Ercümend Bânû Begüm, saraydaki en güçlü İranlı soyluların birinin kızı. Hürrem doğruca babası İmparator Cihangir'e gitti ve bu kızla evleneceğini söyledi. Müneccimler bir tarih belirledi — beş yıl sonrası. Her bir gününü bekledi. 1612'de evlendiler ve Hürrem ona yeni bir ad verdi: Mümtaz Mahal, Sarayın Mücevheri.
Bu, kâğıt üzerinde kalan bir saray nikâhı değildi. Tahtı aldıktan sonra Şah Cihan adını alan Hürrem, imparatorluk mührünü Mümtaz'a teslim etti. Kendisinden başka resmi belgeleri onaylama yetkisine sahip tek kişi oydu. Her sefere birlikte gittiler — Mümtaz çoğu zaman hamile, Hindistan'ın kavurucu sıcağında ve muson yağmurlarında. On dokuz yılda on dört çocuk dünyaya getirdi. Hayatta kalanlar arasında imparatorluğun en güçlü kadını olacak Cihanara ile en acımasız hükümdarı olacak Evrengzib vardı.
1631'de, Orta Hindistan'daki bir sefer sırasında Mümtaz on dördüncü çocuğunun doğum sancılarına tutuldu. Otuz saat sonra kan kaybından ölmek üzereydi. Şah Cihan'dan üç söz aldı: Bana dünyadaki her şeyden güzel bir türbe yap. Bir daha asla evlenme. Ve çocuklarımıza sahip çık. 17 Haziran'da, otuz sekiz yaşında, Sarayın Mücevheri gözlerini yumdu. Bebek yaşadı. Şah Cihan o çadırdan yıkılmış bir adam olarak çıktı. Haftalar içinde sakalı bembeyaz oldu; o kadar ağladı ki gözleri görmez hale geldi.
“Üç günlük dünya” derler — ama Şah Cihan o üç günlük dünyada dört yüz yıl ayakta kalacak bir söz verdi. Yeryüzünün en zengin imparatorluğunun tüm servetini bu söze döktü. Yirmi bin işçi. Bin fil. Yirmi iki yıl. Şafakta pembeleşen, mehtapta gümüşe dönen Rajasthan mermeri. Dünyanın dört bir yanından getirilen değerli taşlar — lapis lazuli, yeşim, firuze, safir — öyle ince işlenmiş ki bina içinden ışık saçıyor sanırsınız. Bedeli: otuz iki milyon rupi. Bugünün parasıyla yaklaşık sekiz yüz milyon dolar.
1657'de Şah Cihan hastalandı ve dört oğlu taht kavgasına tutuştu. En acımasızı Evrengzib kazandı. Ağabeyi Dârâ Şükûh'u idam ettirdi, diğerlerini ortadan kaldırdı ve öz babasını Agra Kalesi'ndeki bir kuleye kapattı. Şah Cihan, oyma taş kafeslerden Tac Mahal'i nehrin karşısında görüyordu — şafakta pembe, öğlende bembeyaz, akşamüstü gümüş. Sekiz yıl orada oturdu. Kızı Cihanara hapsi babasıyla paylaştı; onu sona yalnız bırakmayı reddetti.
22 Ocak 1666'da Şah Cihan yetmiş dört yaşında hayata gözlerini yumdu. Son nefesine kadar gözleri nehrin ötesindeki beyaz kubbeye dikiliydi. Evrengzib devlet cenazesi yapılmasını reddetti. Ceset yıkandı, tabuta konuldu ve bir kayıkla Tac Mahal'e götürüldü. Mümtaz'ın yanı başına, alt kattaki asıl mezar odasına defnedildi — ziyaretçilerin bugün gördüğü sandukaların altına. Lahdi merkezden hafifçe kaymış; yapının kusursuz simetrisindeki tek çatlak — çünkü her şey baştan tek bir kişi için tasarlanmıştı. O küçük kayma her şeyi anlatıyor.
Bugün, yaklaşık dört yüz yıl sonra, Tac Mahal'i her yıl sekiz milyon kişi ziyaret ediyor. Çoğu ana hikâyeyi bilir: Bir adam bir kadını sevdi, kadın öldü, adam dünyanın en güzel binasını dikti. Bilmedikleri son perdedir — son sekiz yılını bir kulede tutsak, tutabildiği tek sözüne bakarak, nehrin karşısına taşınıp karanlıkta onun yanına konulacağı günü bekleyerek geçirdiği. Tac Mahal bir bina değil. Kederin, arkasına bir imparatorluk hazinesi alınca büründüğü şekil.